Lista aktualności
O jemiole
Każdy z nas widział jemiołę, na przydrożnych drzewach, w parkach i pośród pól. Rośnie ona najczęściej wysoko nad ziemią, skryta w koronach drzew.
Jesienią opadające liście odkrywają charakterystyczne kuliste krzewy obsypane drobnymi owocami. Jest to roślina pełna znaczeń i tradycji, przyjrzyjmy się jej trochę bliżej. Magiczne właściwości jemiole przypisywali galijscy druidzi. Gałązka jemioły rosnącej na dębie, ścięta złotym sierpem szóstego dnia po nowiu miała chronić przed czarami, przynosić szczęście w bitwie oraz chronić niemowlęta. Nasze współczesne zwyczaje również wywodzą się z dawnych wierzeń. Wieszanie gałązek jemioły w domach podczas świąt Bożego Narodzenia i w Nowym Roku ma przynieść szczęście w nadchodzącym roku. Zwyczaj ten wywodzi się z krajów nordyckich, gdzie wierzono, że gałązka jemioły powieszona nad progiem domu chroni przed urokami i złymi duchami, oraz przynosi szczęście i zgodę.
Natomiast zwyczaj całowania się pod jemiołą pochodzi z Anglii. Pocałunek pod jemiołą był bezkarny, a po każdym pocałunku mężczyzna zrywał z jemioły jeden owoc. Zerwanie ostatniego kończyło ten przywilej.
Jemioła pospolita swoje życie zaczyna jako niepozorne nasiono przyklejone do gałęzi drzewa. W maju z nasiona wyrasta ssawka, która przebija korę i wrasta do środka gałęzi, oraz krótki zielony pęd z parą podłużnych, sztywnych liści. W kolejnym roku z końca łodygi wyrastają dwa nowe pędy, każdy zakończony parą liści, i tak co roku. Jemioła kwitnie od lutego do kwietnia, jej kwiaty są niewielkie – wielkości ziarna pieprzu – za to mają intensywny, przyjemny zapach. Z zapylonych przez owady kwiatów powstają białe, kuliste owoce, które dojrzewają późną jesienią i pozostają na roślinie przez całą zimę stając się pokarmem dla ptaków, które roznoszą jej nasiona. Jemioła jest półpasożytem. Od pasożytniczych roślin odróżnia ją zdolność prowadzenia fotosyntezy, do której potrzebną wodę pobiera z gałęzi swojego gospodarza. Rośnie głównie na topolach, wierzbach, brzozie, lipach, klonach, gruszach i jabłoniach, bardzo rzadko można ją znaleźć na buku i jesionie. Jemioła na dębie jest prawdziwym białym krukiem – znane jest zaledwie kilkanaście dębów z jemiołą z Wielkiej Brytanii i kilkaset z Francji, a nieliczne doniesienia z naszej ojczyzny nigdy nie zostały potwierdzone.
Coraz częściej możemy usłyszeć o jemiole rosnącej na sosnach. Jest to podgatunek jemioły pospolitej, nazywany jemiołą rozpierzchłą, i może ona też wyrosnąć na świerkach i modrzewiach. Jej liście są węższe i dłuższe od jemioły znanej z drzew liściastych, a jej owoce są żółtawe. W Polsce możemy spotkać jeszcze jeden podgatunek jemioły, jemiołę jodłową, która rośnie tylko na jodle. Jej liście są większe, a owoce białe i jajowate. Obecność jemioły negatywnie wpływa na drzewo-gospodarza. Jemioła nie oszczędza wody w okresach suszy, zmuszając gospodarza do większej oszczędności i ograniczania fotosyntezy. Drzewo wolniej rośnie, słabiej kwitnie i owocuje, a jego możliwości obrony przed infekcjami i owadami są ograniczone. Licznie występująca jemioła, w połączeniu z zanieczyszczeniem powietrza lub osłabieniem drzewa przez zmiany warunków klimatycznych, może doprowadzić do śmierci swojego gospodarza.
Ciekawostki:
- Licząc rozwidlenia łodygi można dokładnie określić wiek jemioły – jedno rozwidlenie to jeden rok. Jemioła może dożyć wieku 40 lat i osiągnąć nawet 1 metr średnicy.
- Nie wszystkie jemioły wytwarzają owoce. Jemioła jest rośliną dwupienną: przeważają rośliny żeńskie, z których kwiatów powstają owoce, a roślin męskich, których kwiaty wytwarzają pyłek i opadają, jest znacznie mniej.
- Jemiołuszka, ptak zawdzięczający swoją nazwę jemiole, jako jeden z niewielu połyka całe owoce, przenosząc nasiona na znaczne odległości. Inne ptaki skubią owoce przenosząc nasiona na mniejsze odległości.
Tekst i foto. Bartosz Rożański
